Einar Kvaran var fæddur að Vallanesi á Héraði, 6. desember 1859. Þegar hann var 15 ára settist hann á skólabekk í Lærða skólanum í Reykjavík þar sem hann fljótlega tók að sökkva sér í lestur samtíðarbókmennta af ýmsum toga, meðal annars rita dansks bókmenntafræðings, Georgs Brandesar. Brandes þessi er nú talinn hafa verið einn helsti boðberi raunsæisstefnunnar á Norðurlöndum og höfðu kynni Einars af ritum hans þau áhrif að hann fór strax á þessum árum að skrifa smásögur í anda þessarar stefnu. Eftir stúdentspróf hélt hann til Kaupmannahafnar til þess að lesa hagfræði, en lauk því námi reyndar aldrei. Þá var hugmyndafræði raunsæisstefnunnar orðin útbreidd í Danmörku og ákvað Einar árið 1882, ásamt þremur öðrum íslenskum námsmönnum, að gefa út tímarit sem koma átti þessum hugmyndum af alvöru á framfæri á Íslandi . Hlaut þetta rit nafnið Verðandi, og þó að það kæmi einungis einu sinni út, þá kom það töluverðu róti á íslenskt bókmenntalíf svo að ýmsir höfundar fóru í kjölfarið að skrifa á raunsæjum nótum.

Eftir dvöl sína í Danmörku fluttist Einar vestur um haf og gerðist ritstjóri í Winnipeg um tíu ára skeið, eða allt til ársins 1895 er hann fluttist aftur til Íslands. Hér heima hélt hann ritstjórnarstörfunum áfram, en einnig fór hann að skrifa til muna meira heldur en áður. Tveir fyrstu áratugir þessarar aldar urðu atkvæðamesta tímabilið á ritferli hans og skrifaði hann þá jafnt smásögur, skáldsögur, leikrit og ljóð. Árið 1923 kvisaðist út að hann væri líklegur til að hljóta Nóbelsverðlaunin, en þótt hann yrði þess heiðurs reyndar aldrei aðnjótandi, þá var hann engu að síður orðinn vel virtur hérlendis fyrir ritstörf sín er hann lést árið 1938.

Margir af þeim íslensku höfundum, sem á einhverjum tíma skrifuðu í anda raunsæisstefnunnar, hurfu smám saman, að einhverju eða öllu leyti, frá henni. Höfundar á borð við Jón Trausta fóru t.d. smátt og smátt að skrifa í anda nýrómantíkur. Líku var farið um Einar Kvaran, einungis fyrstu sögur hans geta talist til hreinræktaðra raunsæisbókmennta. Helstu einkenni stefnunnar sem komu fram í þessum sögum voru þau að þær fjölluðu  gjarnan um utangarðsmenn og lágstéttarfólk og það hvernig því reiddi af í samfélaginu. Dregin var upp raunsönn lýsing á persónunum, umhverfi þeirra og vandamálum, auk þess sem uppreisn var gerð gegn viðurkenndum siðferðishugmyndum og stöðnuðu hugarfari. Síðari verk hans voru meira byggð á trúarskoðunum hans, boðuðu spíritisma og kristilega fyrirgefningu, og hafa frekar verið kennd við svokallað borgaralegt raunsæi.

Þrátt fyrir að hafa ekki fylgt boðorðum raunsæisstefnunnar nákvæmlega alla sína ævi, þá verður Einars Hjörleifssonar Kvaran samt lengi minnst sem eins af helstu boðberum þeirrar stefnu hérlendis.

Heimildir: